مزاياي محاسبه و مديريت قيمت تمام شده

استفاده از اطلاعات قیمت تمام شده برای دستیابی به 3 هدف عمده انجام می شود:
1.كنترل و نظارت
2.ارزیابی
3.برنامه ریزی آینده نگر

كنترل
كنترل هزینه ها همواره مهمترین كاربرد استفاده ازاطلاعات قیمت تمام شده بویژه در سازمان های دارای قدمت و ثبات بوده است. تولید گزارشات دوره ای از هزینه های انجام شده, بازخور كوتاه مدتی را به مدیران برای عكس العمل های كوتاه مدت ارائه می كند. عكس العمل مدیران به این داده های هزینه ای بستگی به انتظارات آنان, درك شخصی و شهودی ایشان, بودجه رسمی سازمان و یا اهداف كوتاه مدت تعیین شده دارد.
عقیده بسیاری براین است كه هدف از جمع آوری و انتساب هزینه ها برای محاسبه قیمت تمام شده باید از تاكید بیش از اندازه بر كنترل به سوی دو هدف دیگر یعنی ارزیابی(یادگیری) و برنامه ریزی آینده نگر تغییر یابد. استدلال ایشان برای این اظهار نظر اینست كه معمولا كنترل یك فرآیند به صورت كارآمد از طریق داده های هزینه ای تاریخی كاری بی فایده است. و نتیجه آن در كلیه ارزیابی های مالی كه اینگونه انجام می شوند، نه بر مدیریت عملكرد بلكه بر كنترل هزینه ها و تحلیل انحراف هزینه ها از هزینه های برنامه ریزی شده است.
در بسیاری از مواقع, علم زیاد نسبت به گذشته كم فایده تر از تخمین معقولی نسبت به آینده است. سازمان های موفقتر سازمان هایی هستند كه بجای هزینه های برنامه ریزی شده, هزینه ها و مخارج واقعی خود را می دانند و قادرند منابع مورد نیاز آینده(هزینه ظرفیت) را با پیش بینی تقاضای آینده تعیین و تجهیز كنند.
منطق كنترل بررویكرد "مدیریت بر مبنای استثناءات" استواراست كه به تمركز بیشتر كمك می كند. در صورتیكه اهداف و استاندارهای تعیین شده كه خود مبنای تحلیل انحرافات هستند, به غلط تعیین شده باشند سازمان دچار تمركز نادرست ودر نتیجه منحرف خواهد شد. شكل 1 بكارگیری اطلاعات قیمت تمام شده را به دو شاخه مالی و عملیاتی تقسیم می كند.

ارزیابی
هدف دوم از بكارگیری اطلاعات قیمت تمام شده، بررسی وضع موجود و ارزیابی علل آن می باشد. در واقع هدف اصلی, شناخت و درك بهتر نسبت به دستیابی اهداف سازمانی به صورت بهینه تر می باشد. در اینجا تاكید بسیار كمتری بر اصلاح رفتارها و یا استفاده از تاكتیك های پلیسی حسابداری برای شناسایی و دستگیری مدیرانی كه مقررات را زیر پا می گذارند و در میزان هزینه كرد آنها نسبت به سقف پیش بینی شده انحراف وجود دارد می باشد(هدف كنترل). همانگونه كه در شكل 1 مشاهده می شود, ارزیابی به دو شاخه تقسیم می شود. شاخه اول داده ها را برای كمك به افراد مسؤول و پاسخگو نسبت به عملكرد گزارشگری می كند درحالیكه شاخه دوم تاثیر پیچیدگی و تنوع محصولات و خدمات و نیز نحوه توزیع آنها را روشن می سازد. در مجموع كلیه این داده ها برای ارزیابی عملكرد بكار گرفته می شوند و با داده های غیر مالی تلفیق می شوند تا گزارشات موزون در قالب كارت امتیازی متوازن و داشبوردهای مدیریتی تولید نماید.
مسؤولیت پذیری و پاسخگویی
این شاخه نیز خود به دو زیر شاخه ارزیابی مالی و عملیاتی تقسیم می شوند. بكارگیری اطلاعات قیمت تمام شده با هدف "پاسخگویی مالی" همان استفاده سنتی از شاخص های عملكرد در سطح كلان سازمانی است كه برای هیات مدیره سازمان مورد استفاده قرار می گیرد.
در حالیكه استفاده از اطلاعات قیمت تمام شده با هدف "پاسخگویی عملیاتی" برای یادگیری سازمانی انجام می شود. بدین معنی كه سازمان درك بهتری از عوامل اثرگذار یا همان محرك های هزینه ای سازمان را كسب نماید. در واقع هدف اصلی، شناسایی عوامل اتلاف منابع و عدم توازن و همسویی بین فعالیت ها و اهداف استزاتژیك و نیزدرك چگونگی عملكرد فرآیندها و اقدامات سازمان در مقایسه با الگوها می باشد.
هزینه خروجی ها در ابعاد مختلف
این شاخه، همان تحلیل هزینه تركیب محصولات است. شكل نوین اینگونه تحلیل اینست كه خروجی فرآیندها را با افزودن ابعاد دیگری غیر از محصول و خدمت مانند مشتریان یا خدمت گیرندگان، نحوه توزیع، مسیر توزیع و غیره واقعی تر و در نتیجه پیچیده تر سازیم. پیشرفت های اخیر در راه حل های نرم افزاری مانند OLAP نیز اجازه افزودن ابعاد مختلف برای هزینه یابی واقعی محصولات و خدمات و تحلیل های پیچیده هزینه ها را برای درك بهتر عوامل هزینه ساز و محرك های هزینه ای سازمان فرآهم می آورد كه نرم افزار MyABCM یكی از این نرم افزارهای موجود است.
همانگونه كه در گذشته نیز اشاره شد، گزارش دهی مالی به همراه گزارش گری شاخص های غیر مالی مانند رضایتمندی مشتریان به مدیران سازمان برای تفهیم و انتقال استراتژی های موجود یا در حال تغییر به دیگران در سازمان برای ایجاد همسویی و توازن بیشتر و اجرای استراتژی ها كمك خواهد نمود.
شاخه ارزیابی و یادگیری به سمت داشبوردهای مدیریتی كه نشاندهنده شاخص های عملكردی است منتهی می شود.

برنامه ریزی آینده نگر
برنامه ریزی آینده نگر به صورت فزاینده ای به كلیدی ترین هدف بكارگیری اطلاعات قیمت تمام شده مبدل می شود. این شاخه در حسابداری مدیریت در برگیرنده تحلیل های مربوط به سناریوسازی آینده ، ارزیابی برونسپاری ها، تصمیمات سرمایه گزاری و غیره می باشد. پنجمین و آخرین شاخه چارچوب حسابداری مدیریت را می توان پیش بینی قیمت تمام شده نامید.
دو كاربرد قبلی اطلاعات قیمت تمام شده یعنی كنترل و ارزیابی مربوط به رویدادهای مالی گذشته است هنگامیكه هزینه ها انجام می شوند. اما كاربرد سوم اطلاعات هزینه كه همان برنامه ریزی آینده نگر است مربوط به برآورد منابع مورد نیاز آینده یا همان تخمین هزینه های آتی است. البته بدیهی است كه پایه و اساس تحلیل های آینده نگر, داده های تاریخی هزینه های انجام شده است.
منطق مزیت آور برنامه ریزی آینده نگر اینست كه یك سازمان ابتدا باید تقاضای بازار (مشتریان یا خدمت گیرندگان) خود را مدیریت و سپس به برنامه ریزی برای تامین منابع مورد نیار در رابطه با تامین تقاضای موجود در بازار بپردازد. به عبارت دیگر، هدف سازمان باید حداكثر سازی دستیابی به اهداف استراتژیك و حداقل سازی ظرفیت مازاد منابع خود باشد.
در پایان باید تاكید كرد كه حسابداری مدیریت، به عنوان الگوی شناخته شده ای برای اصلاح الگوی مصرف منابع، ابزار و روش هایی را برای استفاده از اطلاعات حسابداری و مالی برای كمك به كاهش هزینه ها و مدیریت عملكرد سازمان در اختیار مدیران و تصمیم گیرندگان قرار می دهد و به برنامه ریزان و سیاستگذاران در تدوین استراتژی های بلند مدت برای مدیریت هزینه ها و دستیابی به اهداف بلند مدت با صرف كمترین بودجه یاری می رساند كه به همین دلیل به عنوان ابزاری برای بودجه ریزی عملیاتی نیز مطرح می باشد. به عبارت ساده تر، حسابداری مدیریت، عملكرد آینده سازمان را مدیریت می كند در حالیكه حسابداری مالی عملكرد مالی گذشته سازمان را ارزیابی می نماید.
كشورما در بخش دولتی نیز با توجه به اهداف مندرج در سند چشم انداز 1404 و سیاستهای كلی نظام و با هدف قرار دادن شعار بودجه بدون نفت، استفاده از شیوه های مذكور در قالب فصول 2 و 11 قانون مدیریت خدمات كشوری شامل اصلاح نظام های حسابداری و بودجه ریزی، اصلاح نظام مدیریت مالی و قیمت تمام شده كالا و خدمات، استقرار نظام مدیریت عملكرد در سطوح مختلف سازمانی، برون سپاری و خصوصی سازی را در دستور كار سازمانها و دستگاههای اجرایی مختلف قرار داده است.

مزاياي قيمت تمام شده