محاسبه و مديريت قيمت تمام شده در دولت

سازمان های دولتی بروندادهایی را برای ارائه به مردم تولید می كنند كه به آن خدمت گفته می شود. با وجود اینكه خدمت بر خلاف كالا دارای ابعاد و اندازه نیست و قابل لمس و رؤیت نمی باشد و نیز دیگر ویژگی های كالا مانند موجودی پایان دوره، موجودی انبار، كالای در جریان ساخت و غیره را ندارد، اما همانند كالا، هزینه های كوشش های تولید یا ساخت از جمله هزینه های مستقیم و سربار را دارد. بنابراین در مورد خدماتی كه قابل اندازه گیری، ارزیابی و كمیت پذیر می باشند می توان با تخصیص هزینه های مستقیم و سربار به موضوعات هزینه (خدمات) از طریق روش های پذیرفته شده حسابداری قیمت تمام شده، بهای تمام شده این خدمات را محاسبه نمود و سپس با مدیریت فرآیند ها و محرك های هزینه به مدیریت قیمت پرداخت. بدون وجود یك سیستم محاسبه و مدیریت قیمت تمام شده فعالیت ها و خدمات، تنها می توان میزان هزینه ها در هر قلم یا عامل هزینه را در سیستم حسابداری مالی ثبت و نگهداری نمود و هیچگونه اطلاعات هزینه ای در مورد هزینه فعالیت ها و خدمات در قالب سیستم حسابداری مدیریت تولید نخواهد شد. وجود چنین اطلاعاتی به مدیران سازمان در تصمیم گیری به منظور كنترل هزینه ها، برنامه ریزی هزینه ها، بودجه‌ریزی عملیاتی، افزایش كارایی، قیمت گذاری خدمات، برون سپاری خدمات و ... یاری می رساند.
محاسبه بهای تمام شده خدمات از روش های گوناگون حسابداری قیمت تمام شده در حوزه حسابدرای مالی و حسابداری مدیریت قابل انجام است. اما نكته اساسی در انتخاب روش مناسب برای محاسبه بهای تمام شده است.
در اغلب سازمان های دولتی دو نكته حائز اهمیت وجود دارد كه در انتخاب روش مناسب راهگشا است.
1. از آنجاییكه در بخش خدمات هزینه های سربار بالاست، فعالیت های پشتیبان بسیار است و تعدد خدمات زیاد است، روش مناسب برای محاسبه و مدیریت قیمت تمام شده روشی است كه بتواند:
الف - هزینه های سربار را به درستی بر روی فعالیت ها و خدمات سرشكن كند
ب- هزینه فعالیت های پشتیبان را به درستی بین فعالیت های اصلی و پشتیبان دیگر سرشكن كند.
ج- با در نظر گرفتن خدمت گیرندگان و محل جغرافیایی ارائه خدمت، قیمت تمام شده خدمات را محاسبه نماید.
2. با توجه به اینكه اصلی ترین هدف بودجه‌ریزی عملیاتی افزایش كارایی مدیریت هزینه ها و صرفه جویی در هزینه‌ها است، بنابراین روش محاسبه باید بتواند به تحقق این اهداف و اهداف دیگر كه در ذیل به آنها اشاره خواهد شد كمك نماید و به مدیران در اتخاذ تصمیمات مربوط یاری رساند. در انتخاب روش حسابداری قیمت تمام شده باید به اهداف ذیل نیز توجه جدی نمود:

كمك به برونسپاری و واگذاری خدمات

كمك به قیمت گذاری خدمات

كمك به تعیین دقیقتر شاخص های عملكرد

كمك به اصلاح فرآیندها و روش ها

شناسایی فعالیت های بدون ارزش افزوده
در میان روش های موجود بودجه‌ریزی، روش هزینه یابی و بودجه‌ریزی بر مبنای فعالیت تنها روشی است كه قیمت تمام شده را با دقت بالاتری نسبت به دیگر روش ها محاسبه می نماید و همچنین به مدیران برای اتخاذ تصمیمات دقیقتری برای تخصیص بودجه به عملكرد و نیز طراحی آسانتر نظام بودجه‌ریزی عملیاتی خود كمك می نماید.
به طور خلاصه رویكرد و تكنیك هزینه یابی و مدیریت بر مبنای فعالیت (ABC/M) نه یك روش حسابداری قیمت تمام شده بلكه یك ابزار قدرتمند مدیریتی برای افزایش كارایی و اثر بخشی و در نهایت بهره وری سازمانی است.
این شیوه هزینه یابی از بخش صنعت و تولید به بخش خدمات و نیز بخش دولتی و عمومی تسری یافت و اكنون در اغلب كشورها برای محاسبه قیمت تمام شده خدمات دولتی و عمومی از این شیوه استفاده می شود.
گروه مشاوران پنكو با در اختیار داشتن دانش تخصصی، ابزارهای نرم افزاری، تجربه كافی و آشنایی كامل با قوانین و مقررات مربوطه، تنها مجموعه مشاوره ای پیشرو در كشور در حوزه محاسبه و مدیریت بهاء تمام شده به خصوص در بخش خدمات می باشد.
كشور ما نیز با درك نیاز به تحول، اقدام به تدوین برنامه‌های هفتگانه تحول اداری با رویكرد های مدیریت دولتی نوین از جمله نتیجه محوری به جای كنترل فرآیندها نمود و تلاش كرد موضوعات مربوط به مدیریت فرآیندها، مدیریت كیفیت، مدیریت عملكرد ، هزینه‌یابی محصول ، بودجه ریزی عملیاتی را به صورت قانونی به مورد اجرا درآورد. در برخی از این رویكرد ها این روند ادامه یافت تا ضرورت توجه جدی به این مسأله توسط مجلس نیز درك و به صورت پراكنده در تبصره های بودجه سالانه كل كشور(جزء 2 بند ب تبصره 4) مجوز قانونی صادر و نهایتا به صورت گسترده و همه جانبه در فصل نوسازی دولت و ارتقای اثربخشی حاكمیت درقانون برنامه پنجساله چهارم توسعه كشور به موضوعات فوق پرداخته شد و در احكامی از قبیل مواد 144 و 138 برنامه توسعه چهارم به هزینه‌یابی محصول و بودجه ریزی عملیاتی به صراحت پرداخت.
با نگاهی اجمالی به ماده 144 قانون برنامه چهارم توسعه در می یابیم كه رویكرد این حكم رویكرد حسابداری قیمت تمام شده نیست بلكه رویكرد مدیریت قیمت تمام شده است چرا كه با اعطای اختیارات مالی و نیروی انسانی به مدیران امكان افزایش بهره وری و در نتیجه صرفه جویی و بهره مندی از آن را فراهم می كند و این امر بدون اصلاح یا مهندسی مجدد فرآیندها ی تولید كالا و خدمات امكان پذیر نمی باشد . از آنجائیكه رویكرد و تكنیك هزینه یابی و مدیریت بر مبنای فعالیت بر فرآیندها و مدیریت قیمت تمام شده خرو جی های آنها تمركز دارد ابزاری بسیار اثربخش برای این منظور و اجرای این حكم قانونی است.
از سوی دیگر رویكرد بودجه ریزی بر مبنای فعالیت (ABB) كه زاییده هزینه یابی بر مبنای فعالیت است نیز در اجرای ماده 138 قانون برنامه چهارم توسعه، موضوع استقرار نظام بودجه ریزی عملیاتی ، كه باید بر اساس ماده 144 اجرایی شود ، بسیار موثر می باشد.