مدل جامع استقرار بودجه ريزي عملياتي

این مدل در برگیرنده 3 عنصر اصلی و 3 عنصر توانمندساز است. عناصر اصلی عبارتند از:
1 – برنامه‌ریزی
2 - تحلیل هزینه‌ها
3 – مدیریت عملكرد
و عناصر توانمندساز عبارتند از:
1 – مدیریت تغییر
2 – نظام پاسخگویی
3 – نظام انگیزشی
این مدل از عنصر برنامه‌ریزی آغاز می‌شود و نشاندهنده آن است كه برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی باید در یك قالب راهبردی و بلندمدت طراحی شوند و برگرفته از برنامه پنجساله و سیاست‌های كلی كشور باشند و از سوی دیگر به صورت كوتاه مدت تأمین اعتبار شوند. بنابراین مدل جامع به 3 قسمت عمده یعنی برنامه 5 ساله كشور، برنامه راهبردی 5-3 ساله و برنامه سالانه دستگاه‌های اجرایی تقسیم بندی می شود. در برنامه 5 ساله در حوزه برنامه‌ریزی اهداف بلندمدت كه همان پیامدها و نتایج كلان است،تنظیم می‌شود. دستگاه‌های اجرایی بر اساس سهم تعریف شده در قانون برنامه و مأموریت سازمانی خود برنامه 5-3 ساله‌ای را تدوین می‌كنند كه در آن اهداف و پیامدهای بلندمدت و نیز اهداف كمی و عینی بلندمدت یا همان پیامدهای میانی تعریف می‌گردد. در این بخش برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی به صورت بلندمدت و بر اساس برنامه راهبردی دستگاه تعریف می‌شوند. سپس دستگاه اجرایی با برش سالانه‌ای از برنامه راهبردی خود، سند بودجه عملیاتی خود را كه همان برنامه سالانه نام دارد برای پیشنهاد بودجه، تامین اعتبار و ارزیابی عملكرد تنظیم می‌كند.
در برنامه سالانه اهداف كمی سالانه بر اساس اهداف بلندمدت راهبردی تعیین می‌شوند كه پیامدهای سالانه را نشان می‌دهد. در حوزه مدیریت عملكرد متناظر با اهداف سالانه پیامد محور، شاخص‌های عملكرد تعیین می‌شود. سپس اهداف كمی برنامه‌ای تعیین می‌شود كه این اهداف پیامدهای برنامه‌ای را برای یك سال مشخص می‌كند كه متناظر با آن شاخص‌های عملكرد نیز تعیین می‌گردد. سپس اهداف كمی برنامه‌ای خروجی محور كه خروجی‌های برنامه‌ها را برای رسیدن به پیامدهای برنامه‌ای تعیین می‌كند و شاخص‌های عملكرد متناظر نیز تعیین می‌شود. سپس اهداف كمی فرآیندی كه منجر به تولید خروجیهای برنامه‌ای می‌شود و شاخص‌های عملكرد فرآیندی متناظر نیز تعریف می‌گردد.
در مرحله آخر بودجه دستگاه اجرایی بر اساس قیمت تمام شده خروجی‌های برنامه‌ای كه در حوزه تحلیل هزینه‌ها به دست می‌آید، تهیه می‌گردد و در پایان سال انحراف شاخص‌های مالی و غیر مالی با برنامه سالانه و بودجه مصوب و بودجه عملكرد در حوزه مدیریت عملكرد بر اساس گزارشات عملكرد دستگاه‌های اجرایی تعیین می‌شود كه نتایج آن منجر به اصلاح فرآیندها، مدیریت برنامه‌ها، مدیران برنامه‌ها، اصلاح برنامه‌های راهبردی و سالانه و در برخی موارد برنامه‌های توسعه می‌گردد.
عنصر مدیریت تغییر به عنوان عامل توانمندساز مدل به تحقق مدل و عناصر اصلی به صورت یكپارچه كمك می‌كند. عنصر مدیریت تغییر كمك می‌كند كه تغییر نظام بودجه‌ریزی به صورت اثربخش اتفاق افتد. عنصر نظام انگیزشی به اختیارات مدیران می‌پردازد و حوزه اختیارات آنان را در نظام بودجه‌ریزی عملیاتی گسترش داده و اجازه اعمال مدیریت در بكارگیری ورودیها و تغییر فرآیندها برای تولید خروجی‌ها و پیامدهای مورد نظر را می‌دهد. نظام پاسخگویی نیز با كمك به عنصر مدیریت عملكرد و در قالب مدیریت قراردادی یا همان استفاده از تفاهمنامه‌های عملكردی به ارزیابی عملكرد مدیران و برنامه‌ها در قالب اهداف، پیامدها و خروجیهای مشخص تعیین شده در برنامه های سالانه یاری می‌رساند.
از آنجاییكه در حوزه عناصر فنی مدل، تحلیل هزینه ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است و شاه بیت این مدل را به خود اختصاص می دهد و با توجه به تجارب جهانی و نیز روش های محاسبه و مدیریت قیمت تمام شده فعالیت ها و خدمات سازمان های دولتی در دنیا به این عنصر نظری عمیق تر می افكنیم.

مدل الماس