نظام جامع بودجهریزی عملیاتی از دیدگاه گروه مشاوران پنكو
نظام بودجهریزی عملیاتی به عنوان یك نظام مدیریتی برای ارتقای كارایی و اثربخشی مصرف منابع سازمانی مورد توجه جدی دولت ها در سطوح ملی و محلی بوده است. در این نظام اعتبارات بودجه ای بر مبنای عملكرد واحدهای سازمانی در راستای تولید خروجیها ( محصولات و خدمات ) یا همان اهداف كوتاه مدت و یا دستیابی به پیامدها و یا همان اهداف بلندمدت، تخصیص می یابد و بدین ترتیب سازمان به سمت افزایش شفافیت در نحوه مصرف منابع برای انجام فعالیت ها، تولید خروجی ها و دستیابی به اهداف و استراتژی ها و نیز پاسخگویی بیشتر سوق می یابد.
بر اساس تعریفی كه توسط صندوق بین المللی پول از بودجهریزی عملیاتی عنوان شده است، بودجهریزی عملیاتی عبارت است از:
روشها و سازوكارهایی كه ارتباط بین اعتبارات تخصیص یافته به دستگاه های اجرایی را با خروجی ها و پیامدهای آنها از طریق بكارگیری اطلاعات عملكردی در تخصیص منابع تقویت می سازد.
همانگونه كه از این تعریف استنباط می شود 3 موضوع اساسی در یك نظام بودجهریزی عملیاتی مشاهده می شود:
- بودجه بر اساس عملكرد تخصیص می یابد. بنابراین، ابتدا باید عملكرد سازمان مورد ارزیابی قرار گیرد تا مدیران بتوانند در قبال آن اعتبارات بودجه ای لازم را تخصیص دهند. بدیهی است همواره ارزیابی عملكرد بر مبنای یك هدف از پیش تعیین شده انجام می شود. برای مثال در شهرداری ابتدا لازم است یك هدف كمی سالانه مانند تولید یك میلیون مترمربع فضای سبز تعیین و سپس به صورت دوره ای ارزیابی شود كه عملكرد شهرداری در تولید فضای سبز در قبال هدف از پیش تعیین شده به چه میزان بوده است. بنابراین برنامه ریزی ( تعیین اهداف كمی سالانه و چند ساله) و ارزیابی عملكرد بر مبنای اهداف در نظام بودجهریزی عملیاتی ضروری است.
- اكنون كه عملكرد سازمان در قبال تحقق اهداف سالانه مورد ارزیابی قرار گرفت، سوال اصلی این است كه چه میزان منابع به عملكرد بدست آمده تخصیص یابد. در مثال فوق، نتیجه ارزیابی عملكرد 3 ماهه اول شهرداری نشان می دهد كه این سازمان موفق شده است دویست هزار مترمربع فضای سبز را از مجموع یك میلیون مترمربع (هدف سالانه برنامه) تولید نماید. اكنون سوال این است كه بودجه ای كه باید در قبال عملكرد ارزیابی شده تخصیص یابد به چه میزان است؟ پاسخ این سوال در محاسبه بهای تمام شده هر یك مترمربع تولید فضای سبز نهفته است. بنابراین موضوع محاسبه بهای تمام شده محصولات و خدمات نیز از عناصر اصلی یك نظام بودجهریزی عملیاتی است.
- موضوع اساسی دیگر اینست كه چگونه با بودجه كمتری محصولات و خدمات بیشتر و با كیفیت بالاتر تولید كنیم. این به معنای افزایش كارایی سازمان در نحوه مصرف منابع برای تولید خروجی ها است. پاسخ این سوال در مدیریت بهای تمام شده هر واحد محصول یا خدمت تولید شده نمایان می شود. بنابراین با توجه به نكات فوق الذكر سه عنصر اصلی در نظام بودجهریزی عملیاتی قابل توجه است كه عبارتند از: برنامه ریزی، محاسبه بهای تمام شده و ارزیابی عملكرد.
گروه مشاوران پنكو پس از یك پژوهش گسترده در زمینه ادبیات موضوع در دنیا و تجارب كشورهای موفق در استقرار نظام بودجه ریزی عملیاتی و نیز تسلط بر نرم افزارهای مطرح دنیا در زمینه محاسبه و مدیریت قیمت تمام شده و مدیریت عملكرد موفق شد در سال 85 برای اولین بار در كشور مدل جامعی از نظام بودجه ریزی عملیاتی طراحی و به تایید صاحبنظران در سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور سابق و نیز كمیسیون بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی برساند. همچنین كتابی با عنوان مدل جامع نظام بودجه ریزی عملیاتی نیز در همان سال به چاپ رسید.