برنامه ريزي راهبردي

برنامه ریزی در معنای كلی، نوعی محاسبه گری و نظم بخشی به فعالیت ها برای رسیدن به اهداف مشخص است. در این معنا، برنامه ریزی فعالیتی جدید نیست بلكه در زمان های گذشته نیز حتی در كوچكترین فعالیت ها وجود داشته است. حتی بررسی تاریخی زندگی بشر از هزاران سال پیش تاكنون حاكی از نوعی برنامه ریزی در تهیه غذا، پوشاك و سایر موارد امرار معاش بوده و لذا می توان اذعان داشت كه برنامه ریزی به منزله جزئی از فطرت مخلوقات است. در برنامه ریزی به مفهوم نوین، دولت عنصری فعال و اساسی است، در واقع حضور دولت ها در جامعه خود را به شكل طرح و اجرای برنامه های اجتماعی و اقتصادی نشان می دهد. باید ابراز داشت از زمانی كه موضوع توسعه مورد اهتمام كشورها قرار گرفت، این موضوع استدلال موجه تری برای عملكرد برنامه ریزی دولت ها شد بگونه ای كه در میان ملل جهان سوم، مفهوم توسعه با برنامه ریزی و دخالت دولت در فعالیت ها، پیوند ناگسستنی یافت. لازمه جلوگیری از یك فرآیند طبیعی، دخالت و برنامه ریزی در آن فرآیند خواهد بود. هر گاه بشر و یا مدیر و یا جامعه ای به دنبال آن باشد كه یك حادثه  را كند یا تند، و یا از وقوع آن جلوگیری كند، باید مداخله نماید و دخالت مؤثر همراه با برنامه ریزی است. اقتصاد نیز از این امر مستثنی نیست. از طرفی، هرگاه هدف از این رفتار و اعمال برنامه ریزی شده یك هدف اقتصادی باشد، آن را برنامه ریزی اقتصادی گویند. توسعه یك فرآیند تاریخی است بنابراین كشورهایی كه با تأخیر به دنبال توسعه بوده اند زمان كافی در اختیار ندارند و باید با دخالت برنامه ریزی شده یا همان برنامه ریزی اقتصادی، این فرآیند را تسریع بخشند، پس برنامه ریزی (در سطوح مختلف و با توجه به میزان توسعه یافتگی كشورها) ضرورت توسعه اقتصادی است. به طور كلی اهداف اقتصادی به دو گروه كلان و خرد (بنگاههای بزرگ مقیاس، مناطق و بخش ها) تقسیم می شوند لذا برنامه ریزی را از این جهت می توان به دو نوع برنامه ریزی در سطح كلان و برنامه ریزی در سطح خُرد تقسیم نمود.
امروزه ساختار نظام های اقتصادی و اجتماعی جدید به برنامه ریزی اصولی و علمی نیازمند است. تحولاتی كه در تمامی جوامع رخ می دهد از نظر برنامه ریزی اهمیت خاص دارد برای نمونه، رشد جمعیت به خودی خود نیاز به برنامه ریزی اصولی در زمینه آمادگی دائم برای اسكان، تغذیه، بهداشت و آموزش و غیره دارد. از سوی دیگر پیشرفت های فنی موجب ارتباط تنگاتنگ فعالیت های گوناگونی شده كه خود آنها به برنامه ریزی دقیقی نیاز دارد. برای نمونه حمل و نقل در شیوه های مختلف، بدون برنامه ریزی دقیق و كنترل تجهیزات و نگهداری آنها امكان پذیر نیست. بنابراین به نظر می رسد كه امروزه انجام برنامه ریزی هر چند متفاوت از گذشته، اما، هم در سطح كلان و هم در سطح خرد مورد نیاز می باشد.