مراحل برنامه ريزي استراتژيك

استخراج مأموریت و چشم‌انداز اولیه: در ابتدای مطالعات راهبردی، لازم است جهت‌گیری و رویكرد كلان مطالعه معلوم شود. بدین منظور، مأموریت و چشم‌‌انداز اولیه سازمان مشخص می‌شود. این موارد در صورت وجود مقررات و اسناد قانونی (مانند اساسنامه یا قانون ایجاد) از آن ها بهره‌گیری می‌شود. در غیراینصورت از طریق مصاحبه با مدیران عالی استخراج می‌شود. شناخت وضعیت درونی: هر سازمان در حوزه‌های عملیاتی خود دارای نقاط قوت و ضعف است. برای شناسایی قوت‌ها و ضعف‌ها، سازمان به مؤلفه‌های جزیی‌تر تفكیك شود. تشخیص مؤلفه‌های عمده در هر سازمان بستگی به نوع و ماهیت سازمان دارد. شناخت محیطی: یكی از ویژگی‌های بارز رویكرد نو به برنامه‌ریزی، توجه به محیط سازمان است. این رویكرد برای تدوین برنامه راهبردی كارآمد، لازم است. زیرا تغییرات عوامل محیطی بر سازمان اثرگذار قابل توجه می‌گذارد. معمولاً عوامل عمده محیطی را می‌توان به چهار گروه سیاسی، قانونی، اقتصادی و فناوری تقسیم نمود. مطالعه تطبیقی: ممكن است كه بررسی وضعیت سازمان‌های مشابه داخلی و خارجی و الگوبرداری هوشمندانه از آن‌ها، یكی از مراحل مطالعه راهبردی است، مطالعه تطبیقی با دو هدف انجام می‌شود كه عبارتند از مقایسه وضعیت سازمان مورد مطالعه با سازمان‌های مشابه و استفاده از تجارب و اقدامات موفق سازمان‌های مشابه. در مطالعه تطبیقی تلاش می‌شود همان عوامل و مؤلفه‌های سازمانی كه در مرحله شناخت درونی، بررسی شد، مطالعه شود. البته كمبود یا فقدان اطلاعات ممكن است مانع از بررسی بخشی از مؤلفه‌ها گردد. نتایج تحلیل وضعیت سازمان در قالب قوت‌ها، ضعف‌ها، فرصت‌ها و تهدیدها بیان می‌شود. تعریف هر یك از موارد مذكور چنین است: قوت: برتری‌ها و یا فزونی‌های درونی یك سازمان قوت نامیده می‌شود. ضعف‌: هریك از اشكالات و یا كاستی‌های درونی یك سازمان ضعف نامیده می‌شود. فرصت: برتری‌ها و یا فزونی‌های قابل دست‌یابی در محیط معین برای یك سازمان معین فرصت خوانده می‌شود. تهدید: هریك از خطرات و یا پیامدهای نامطلوب كه از بیرون به سازمان وارد می‌شود تهدید نامیده می‌شود. بازنگری مأموریت و چشم‌انداز سازمان: پس از شناخت و تحلیل وضعیت موجود،‌ در صورت لزوم مأموریت اولیه سازمان بازنگری و نهایی می‌شود. سپس براساس بیانیه مأموریت نهایی شده سازمان، اهداف بلندمدت تعیین می‌گردند. این اهداف باید كمی،‌ قابل سنجش، واقعی، قابل درك و هم‌راستا با مأموریت سازمان باشند. بر اساس مطالعات تطبیقی نیز می‌توان تصویری از چشم انداز و ماموریت سازمان به‌دست‌آورد. ممكن است چنین چشم‌اندازی یك نمونه مجسم باشد (مثلاً الگوی سازمان مشابه در یك كشور معین) و یا یك نمونه ذهنی باشد (مانند یك الگو با ویژگی‌های پیشنهادی مقبول ولی ناموجود در هر جای عالم). مطالعه تطبیقی در شناخت انواع چشم‌اندازهای موجود و نیز ویژگی‌های آن‌ها یاری می‌رساند. تعیین راهبردهای سازمان: همانطور كه در تعریف راهبرد ذكر شده، راهبردها برای دست‌یابی به اهداف سازمان تعریف می‌شود. در این مرحله ابتدا راهبردهای سازمان با استفاده از روش‌های تحلیلی و قضاوت‌های شهودی تعیین می‌شود. سپس راهبردهای تعریف‌شده، اولویت‌بندی و راهبردهای نهایی تعیین می‌شود. یكی از روش‌های مرسوم برای تعیین گزینه‌های راهبردی سازمان، ماتریس SWOT است. جدول زیرساختار این ماتریس را نشان می‌دهد. Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal" mso-tstyle-rowband-size:0 mso-tstyle-colband-size:0 mso-style-noshow:yes mso-style-priority:99 mso-style-qformat:yes mso-style-parent:"" mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt mso-para-margin:0in mso-para-margin-bottom:.0001pt mso-pagination:widow-orphan font-size:11.0pt font-family:"Calibri","sans-serif" mso-ascii-font-family:Calibri mso-ascii-theme-font:minor-latin mso-fareast-font-family:"Times New Roman" mso-fareast-theme-font:minor-fareast mso-hansi-font-family:Calibri mso-hansi-theme-font:minor-latin mso-bidi-font-family:Arial mso-bidi-theme-font:minor-bidi } نقاط قوت (S) نقاط ضعف (W) فرصت‌ها (O) راهبردهای SO راهبردهایی برای حداكثر استفاده از قوت‌ها برای حداكثر بهره‌برداری از فرصت‌ها راهبردهای WO راهبردهایی برای حداقل‌كردن ضعف‌ها برای حداكثر تهدیدها (T) راهبردهای ST راهبردهایی برای حداكثر استفاده از قوت‌ها برای حداقل كردن اثر تهدیدها راهبردهای WT راهبردهایی برای حداقل‌كردن ضعف‌ها برای حداقل شدن اثر تهدیدها به لحاظ تحلیلی برای تعیین راهبردها دو راه وجود دارد كه چنین اند: #8226 كلی‌تر كردن قواعد جزیی به كمك تلفیق و یا دسته‌بندی #8226 ایجاد یك قاعده كلی یا كلان قابل ذكر است كه راهبرد برای هدایت و سوق‌ دادن وضعیت موجود به یك وضعیت مطلوب (چشم‌انداز) است. بنابراین راهبردها از دو طریق استخراج می‌شود: از جزییات (یا از پایین به بالا) یا از كلیات (یا از بالا به پایین). ممكن است ملازمات رسیدن به چشم‌انداز برخی قواعد كلان تصمیم را ایجاب كند. همچنین ملازمات جزییات و اجرا برخی قواعد جزیی را ایجاب كند. سپس با تلفیق و دسته‌بندی قواعد جزیی قواعد كلان‌تر فراهم شود.